Serwis Samorzędowego Przedszkola Integracyjnego Nr 16 w Białej Podlaskiej

Ostatnie artykuły

Nawigacja

***


Logowanie

Nazwa użytkownika

Hasło



Nie masz jeszcze konta?
Zarejestruj się

Nie możesz się zalogować?
Poproś o nowe hasło

Aktualnie online

-> Gości online: 10

-> Użytkowników online: 0

-> Łącznie użytkowników: 10
-> Najnowszy użytkownik: irena bednarek

Nawigacja

Nauka uczuć

Nauka uczuć

Dziecko poznaje uczucia w czasie codziennych kontaktów z osobami dorosłymi jak i innymi dziećmi. Im częstsze są interakcje z otoczeniem tym większy jest zasób doznawanych uczuć.
Najbardziej naturalnymi sposobami doznawania uczuć są kary i nagrody płynące z otoczenia. Dostając nagrodę dziecko prawdopodobnie doświadcza uczucie szczęścia, będąc karane uczucia smutku i zmartwienia. Są jednak sytuacje w których dziecko choć czuć się będzie bardzo szczęśliwe to jednak może nie wiedzieć w jaki naturalny i spontaniczny sposób wyrażać swoje uczucia. Odnosi się to przede wszystkim do dzieci niepełnosprawnych umysłowo, które nie potrafią identyfikować, opisywać i wyrażać swoich uczuć. Te właśnie dzieci powinny być poddane programom, które uczą mówić o swoich uczuciach i uczuciach innych ludzi. Uczą we właściwy sposób wyrażać swoje uczucia. Programy te adresowane są również do dzieci , które są zbyt pewne siebie i zagrażają innym a także do dzieci zbyt pasywnych i spokojnych. Pierwszą grupę należy nauczyć prawidłowych sposobów akceptacji siebie i poczucia własnej wartości, drugą nauczyć trzeba większej pewności siebie. Są również dzieci wykazujące wiele nieuzasadnionych obaw, czasami określanych "obawami irracjonalnymi" - dla nich potrzebny jest program pomagający przezwyciężać tworzące się obawy.
Nauka uczuć oparta jest na metodzie małych kroków.

I. IDENTYFIKACJA UCZUĆ.

Identyfikacja uczuć to program adresowany do dzieci mających problemy z identyfikacją, nazywaniem i wyrażaniem uczuć własnych jak i innych ludzi. W czasie realizacji tego programu należy stworzyć atmosferę w której dziecko będzie w możliwie jak najbardziej aktywny sposób będzie wchodzić w kontakt z dorosłym, gdyż to pomoże mu opisywać własne uczucia i przyczyny ich powstawania. Program obejmuje główne typy emocji, uczucie szczęścia, smutku, strachu i gniewu.

Krok 1 - Zaczynamy od nauczenia określania szczęśliwego lub przestraszonego wyrazy twarzy.
Potrzebne są do pomocy dwie dorosłe osoby. Niech jedna łaskocze lub karmi drugą, która będzie się uśmiechać. Dziecku obserwującemu tą sytuację stawiamy pytanie Jak on/ona się czuje? I podpowiadamy odpowiedź On/ona jest szczęśliwy/a. On/ona cieszy się. Jeżeli dziecko potrafi bez podpowiedzi nazwać to uczucie, wprowadzamy drugie - uczucie strachu. Jedna z dorosłych osób zachowuje się tak jakby chciała uderzyć drugą, która boi się i okazuje strach. Jak wcześniej stawiamy dziecku pytanie Jak on/ona się czuje? I podajemy odpowiedź On/ona boi się. W obu tych scenkach używa się kilku wskazówek które podpowiadają lub sygnalizują stan uczuciowy. Stopniowo wskazówki te należy redukować tak aby dziecko potrafiło odczytać uczucie tylko na podstawie mimiki twarzy dorosłego bez kontekstu sytuacyjnego. Dziecko w ten sposób powinno nauczyć się odczytywać stan emocjonalny na podstawie wyrazu twarzy.

Metodę tą można rozszerzyć tak:

  • aby mogło nastąpić przeniesienie tej umiejętności na różne twarze i sytuacje. Należy wówczas drugą dorosłą osobę stopniowo zastępować zdjęciami ludzi, którzy wyglądają na przestraszonych lub szczęśliwych. Efektywność tego programu zależy od ilości zdjęć i ich zróżnicowania.
  • aby dziecko umiało łączyć mimikę twarzy z konkretnym uczuciem. Jeżeli dziecko umie określać uczucia można wprowadzić nazwy różnych wyrazów twarzy np. uśmiech, można nauczyć dopasowywać mimikę do emocji, którym odpowiada. Dziecko widząc zdjęcie szczęśliwej osoby opisuje je w sposób następujący on się uśmiecha i jest szczęśliwy.

Krok 2 - Nauka opisywania przyczyn obserwowanych uczuć.
Dwie dorosłe osoby powtarzają scenkę o karmieniu. Kiedy dziecko odpowiada już bezbłędnie że On jest szczęśliwy, można wprowadzić drugie pytanie Dlaczego on/ona jest szczęśliwy? Z odpowiedzią Ponieważ jest najedzony/a Podobnie jako przyczynę strachu podajemy bicie.

Krok 3 - Odnoszenie emocji do samego siebie.
Dziecko umiejące nazywać i rozróżniać u innych uczucie szczęścia i strachu może rozpocząć naukę wyrażania tych uczuć za pomocą mimiki własnej twarzy. Możemy wykorzystać do tego odpowiednie modyfikacje stosowanych już wcześniej programów. Np. kiedy dziecko jest łaskotane a jego twarz przybiera wyraz szczęśliwy możemy zapytać Jak się czujesz? Jeśli umie prawidłowo odróżniać dwa poznane uczucia możemy rozpocząć naukę przyczyn ich powstawania.

Krok 4 - Uczucie gniewu.
Kiedy dziecko właściwie i bezbłędnie odróżnia uczucie szczęścia i strachu można wprowadzić uczucie gniewu. Do tego wykorzystać można tą samą sytuację co do nauki rozpoznawania uczucia strachu. Tylko w tym wypadku pytamy o pierwszą osobę dorosłą. A poprawna odpowiedź powinna brzmieć Jest zagniewana. Jeżeli ktoś uważa że łatwiej lub lepiej jest jednocześnie wprowadzać uczucie szczęścia i gniewu niż strachu może zamienić kolejność tych dwu uczuć.
Trzecie uczucie wprowadzamy metodą rotacji przypadkowej.
Krok A Przypominamy dziecku uczucie szczęścia. Jeżeli prawidłowo odpowiedziało to powtarzamy to kilkakrotnie dla utrwalenia.
Krok B Przypominamy scenkę przedstawiającą drugie uczucie i również kilkakrotnie poważamy.
Krok C To co poprzednio robimy z trzecim poznanym uczuciem.
Krok D Demonstrujemy na przemian w różnych powtórzeniach wszystkie poznane uczucia. Powtórzeń wykonujemy kilkanaście. Jeśli dziecko 5 razy po kolei poda nieprawidłową odpowiedź naukę należy rozpocząć od początku.

Krok 5 - Uczucie smutku.
Przedstawiając to uczucie jedna osoba dorosła zabiera drugiej jakiś cenny przedmiot np. zabawkę. Wtedy poszkodowany dorosły udając płacz ociera łzy, ma przy tym bardzo smutny wyraz twarzy. Na pytanie Jak on się czuje dziecko powinno odpowiedzieć On jest smutny.

Nie są to wszystkie towarzyszące człowiekowi uczucia ale wskazówki bardziej złożonych stanów uczuciowych są dużo bardziej subtelne i trudne do odróżnienia jak np. różnice pomiędzy winą a smutkiem. Niemniej jednak umiejętność odczytywania i interpretowania tylko tych podstawowych uczuć już bardzo wiele zmienia w życiu społecznym osób niepełnosprawnych umysłowo.

II. NAUKA AFEKTÓW.

Badania prowadzone przez I. O. Lovaasa dowiodły, że oprócz najbardziej elementarnego uczucia - gniewu wszystkich uczuć trzeba nauczyć. Tak jest też z przejawianiem przywiązana serdeczności i uprzejmości.
Przywiązanie i uprzejmość okazujemy najczęściej poprzez przytulenie. Naukę okazywania tych uczuć zaczyna się od polecenia Obejmij mnie. Po którym osoba dorosła tak kieruje dzieckiem aby na moment dotknęło jej policzka. Następnie stopniowo redukując podpowiedzi przedłuża się czas przytulenia, z rękami dziecka zarzuconymi na szyję osoby dorosłej. W ośrodku Lovaasa takie oznaki uprzejmości przez pierwsze kilka miesięcy a nawet rok dzieci powtarzały co 5 minut. Jeżeli nie wypływało to spontanicznie od dzieci, nauczyciele upominali się o przytulenie.

III. NAUKA STANOWCZOŚCI.

Naukę stanowczości rozpoczyna się od nauczenia dziecka wypowiadania słów Nie, Przestań, Dziękuję.
Dziecko znajduje się w sytuacji sam na sam z osobą dorosłą, która np.. zaczyna je czochrać lub zbyt wysoko podnosić. Kiedy widać po dziecku że ta sytuacja mu nie odpowiada a nie umie samo zaprotestować należy podpowiedzieć mu odpowiednie słowo np. Przestań i zakończyć czynność. Powtarzamy tą sytuację aż dziecko samo odpowiednio zareaguje. Wtedy można wprowadzić bardziej subtelne utrudnienia np. pozbawić dziecka ulubionej zabawki, zabrać mu jedzenie. Później dorosły może nakarmić nie lubianym jedzeniem, zapiąć zbyt mocno pasek, włożyć rękę dziecka do zimnej wody.
Wiele osób niepełnosprawnych ma bardzo ubogą ekspresję uczuć dlatego idealne proporcje pracy i zabawy (nauki funkcjonowania umysłowego i ekspresji emocjonalnej) wynoszą 5:1, czyli po 5 minutach nauki umiejętności umysłowych lub społecznych 1 minuta nauki uczuć. Ekspresja uczuć może być traktowana jako nagroda za pracę umysłową.
Osoby dorosłe powinny też pamiętać aby na co dzień ich twarz wyrażała róże adekwatne do sytuacji uczucia. Kiedy przytulają lub całują dziecko powinni się uśmiechać. Kiedy mówią coś stanowczego ich twarz powinna być poważna lub surowa.

Program uczący stanowczości której bardzo często brakuje dzieciom upośledzonym umysłowo to program "alternatyw". Polega on na uczeniu dziecka wybierania pomiędzy dwoma alternatywnymi pytaniami. Zacząć można od pytania Czego chcesz: żeby cię pogłaskać czy klapsa? Jeżeli dziecko nauczy się prawidłowej odpowiedzi pytania można komplikować np. Chcesz pracować czy bawić się na podwórku?

Warto też nauczyć dziecko przekonywania i umiejętności obrony swojego stanowiska lub prawidłowej odpowiedzi.
Ćwiczenie tej umiejętności może przebiegać w następujący sposób:
Krok 1 - Dziecko ma nazwać dobrze znany mu przedmiot np. To jest kubek.
Krok 2 - Jeżeli przedmiot został prawidłowo nazwany powiedz dziecku Nie, to nie jest kubek to jest koń.
Należy wybrać najbardziej absurdalną alternatywę.
Krok 3 - Teraz dziecko ma nauczyć się bronić swojego zdania. Jeżeli samo tego nie powie podpowiedz mu odpowiednią odpowiedź.

IV. PRZEZWYCIĘŻANIE STRACHU.

Irracjonalny lęk objawia się dwoma kryteriami:

  • strach trwa całymi miesiącami a nawet latami, jest ciągle odczuwalny i nie zmniejsza się pomimo powtarzanych konfrontacji z jego przedmiotem/przedmiotami;
  • strach pozbawiony jest podstaw, jeśli wziąć pod uwagę poziom funkcjonowania dziecka. Przez pojęcie bezpodstawnego strachu rozumiemy że zakłóca poziom funkcjonowania dziecka.

Przykłady irracjonalnego strachu to: lęk przed odkurzaczem, psami, wodą, otwartymi drzwiami, wysokością, bąbelkami i trzaskami.

Są dwa programy pomagające dziecku przezwyciężyć strach : "modelowanie" i "rozpracowanie".

1. Program "modelowania".

W programie tym nauczyciel upewnia się najpierw czy dziecko nie wykorzystuje strachu jako instrumentu, który służy mu do osiągnięcia określonych celów. Czy nie posługuje się udawanym strachem aby uniknąć pewnych żądań lub niemiłych sytuacji.
Czy nie zachowuje się w zalękniony sposób aby zwrócić na siebie uwagę dorosłych, którzy próbują je pocieszyć za każdym razem gdy jest zalęknione. Jeżeli te ewentualności zostaną odrzucone dorosły może rozpocząć modelowanie. Kiedy dziecko boi się np. psa osoba dorosła głaszcząc przy dziecku psa może mówić jednocześni Popatrz, głaszczę psa. Zobacz, to nie boli. Jeżeli u dziecka nastąpi prawidłowa reakcja powinno być ono natychmiast nagrodzone.

2. Program "rozpracowania".

Jeżeli po kilkakrotnych powtórzeniach modelowania dziecko nie zmienia swojego zachowania można zastosować "rozpracowanie".
Dziecko pomimo lęku, strachu, krzyków i wszelkich objawów temu towarzyszących pozostawia się z przedmiotem wywołującym ów strach.
Jeżeli np. boi się wody należy pozostawić je w wannie lub w basenie od 5 minut do kilku godzin. Podczas każdej sesji po każdej półgodzinie następowała 5-10 minutowa przerwa po której dziecko wracało do sytuacji poprzedniej. Tak że w ciągu jednego popołudnia mogło przebywać w wodzi ok. 3 godziny a przerwy stanowiły razem ok. 30 minut.
Jeśli lęk nie zmniejsza się po 2-3 takich sesjach można stwierdzić że nie przynoszą one efektu i zaprzestać. Ale jeżeli zaobserwuje się zmniejszanie przejawów lęku należy na drugi dzień sesję powtórzyć. Trzeba pamiętać aby czas między kolejnymi sesjami nie był zbyt długi.

Literatura:
O. Ivar Lovaas " Nauczanie dzieci niepełnosprawnych umysłowo : mój elementarz." Wyd. WSiP Warszawa 1993

Opracowanie:
mgr Justyna Prokocka

Wygenerowano w sekund: 0.06
2,923,676 unikalne wizyty